header-ps1

ΓΡΑΜΜΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ 2810390708

Η επίδραση της κοινωνικο- οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία είναι αξιοσημείωτη. Η εργασιακή ανασφάλεια, η ανεργία,  η υπερχρέωση και η στεγαστική αβεβαιότητα αποτελούν ενδεικτικές καταστάσεις της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας, που συντελούν στην ενίσχυση ενός γενικευμένου αισθήματος  ανασφάλειας, αβοηθησίας και αβεβαιότητας. Εν μέσω τέτοιων περιόδων έχει παρατηρηθεί το εξής «παράδοξο»: Ενώ οι απαιτήσεις σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας αυξάνονται, εξαιτίας των περικοπών στις κοινωνικές δαπάνες, η παροχή τους μειώνεται. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι τηλεφωνικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας συχνά καλούνται να καλύψουν αυτό το κενό, η απήχηση των οποίων είναι ευρεία κυρίως λόγω του χαμηλού τους κόστους, της εύκολης πρόσβασης καθώς και της διασφάλισης της ανωνυμίας. Η τηλεφωνική συνομιλία λοιπόν, λειτουργεί αφενός ως μέσο αποφόρτισης εντάσεων και αφετέρου ως κανάλι διοχέτευσης επιστημονικά έγκυρων πληροφοριών σχετικά με ζητήματα που άπτονται της ψυχικής υγείας με σκοπό την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ψυχοπαθολογίας που πιθανόν να αναδύεται.
 
Λαμβάνοντας υπόψιν τα προαναφερθέντα και διαπιστώνοντας την έλλειψη τέτοιου είδους υπηρεσιών στην τοπική κοινωνίας της Κρήτης, η Ο.Ε.Β.Ε.Ν.Η προέβη το 2012 στην σύσταση της Γραμμής Ψυχολογικής Υποστήριξης (2810-390708). Παρά το γεγονός πως ο αρχικός σχεδιασμός της Γραμμής αφορούσε στα μέλη της ομοσπονδίας και στις οικογένειες αυτών, στα χρόνια λειτουργίας της υπηρεσίας, αναδείχθηκε η ανάγκη εξυπηρέτησης αιτούντων υποστήριξης τόσο από της ευρύτερη κοινωνίας της Κρήτης, όσο και από τον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο.
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης λειτουργεί από Δευτέρα έως Παρασκευή, 10:00 – 14:00, με αστική χρέωση από σταθερά και κινητά. Στελεχώνεται από ψυχολόγο και διασφαλίζεται το απόρρητο των συνομιλιών. 
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης παρέχει: 
  • Ψυχολογική και συναισθηματική στήριξη 
  • Συμβουλευτική
  • Επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση γύρω από ζητήματα που αφορούν στην ψυχική υγεία και ασθένεια
  • Ενημέρωση και πιθανή παραπομπή σε Δημόσιες Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας για περαιτέρω βοήθεια
Αρχές λειτουργίας της Γραμμής
  • Οι συνομιλίες δεν καταγράφονται και είναι εμπιστευτικές.
  • Δεν ζητείται κανένα άλλο προσωπικό στοιχείο πέρα από εκείνα που είναι απαραίτητα τόσο για την παροχή της κατάλληλης υποστήριξης, όσο και την διεξαγωγής συμπερασμάτων με σκοπό την βελτίωση των υπηρεσιών της Γραμμής
  • Ο χειρισμός των θεμάτων διέπεται πάντα από σεβασμό στην προσωπικότητα, την διαφορετικότητα και στα δικαιώματα του ανθρώπου που καλεί. 
Σε ποιους απευθύνεται;
 
Η Γραμμή Ψυχολογικής Υποστήριξης απευθύνεται σε οποιονδήποτε νιώθει την ανάγκη να μιλήσει και να ζητήσει υποστήριξη για ζητήματα ψυχικής υγείας που απασχολούν τον ίδιο ή πρόσωπα του περιβάλλοντός του. 

Πως μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον με κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη είναι μία ψυχική διαταραχή της διάθεσης με κύριο χαρακτηριστικό της την έντονη και παρατεταμένη θλίψη. Μιλώντας για ψυχική διαταραχή αναφερόμαστε σε ένα σύνολο ψυχολογικών συμπτωμάτων που οδηγούν σε παθολογικές συμπεριφορές και μειωμένη λειτουργικότητα. Τα καταθλιπτικά συμπτώματα μπορεί να είναι παρόμοια σε πολλούς ανθρώπους όμως το προσωπικό βίωμα του καθενός μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό.
Η κατάθλιψη από τη φύση της επηρεάζει και όσους βρίσκονται κοντά στο άτομο που νοσεί. Φυσικά τα αγαπημένα πρόσωπα δεν υποφέρουν στον ίδιο βαθμό με το άτομο που έχει κατάθλιψη, όμως επηρεάζονται σημαντικά.
Πρακτικά, τι μπορούμε να κάνουμε για να υποστηρίξουμε το άτομο που αγαπάμε;
1) Ξεκινάμε από την αρχή του ότι η γνώση είναι δύναμη. Δεν μπορούμε να δώσουμε υποστήριξη πριν κατανοήσουμε τη φύση της ασθένειας, η οποία είναι πιο πολύπλοκη απ' όσο συνηθίζεται να γνωρίζουμε. Καλό είναι λοιπόν, να διαβάσουμε σχετικά με την ασθένεια και να ρωτήσουμε ειδικούς. Η βαρύτητα της νόσου ποικίλλει από ήπια έως βαριά ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των συμπτωμάτων, αξίζει όμως να γνωρίζουμε ότι αναφερόμενοι στη θεραπεία της κατάθλιψης υπάρχει δυνατότητα πλήρους ίασης- το 80-90% των ασθενών θεραπεύονται. Όταν κατανοήσουμε τη φύση της ασθένειας, θα καταλάβουμε πως το να ζητάμε από το άτομο που έχει κατάθλιψη να γίνει πιο δυνατό ή να χαμογελάσει είναι σα να ζητάμε από μία πληγή που αιμορραγεί να κλείσει από μόνη της ή σα να ζητάμε από ένα άτομο με σπασμένο πόδι να τρέξει.
2) Ενθαρρύνετε το άτομο με κατάθλιψη να εμπλακεί σε ευχάριστες δραστηριότητες που του ταιριάζουν. Προσοχή σε αυτό! Χρειάζεται σεβασμός στο άτομο και η μαγική φράση «τόσο όσο». Δεν πρέπει να το παρακάνουμε, ούτε να γινόμαστε πιεστικοί. Ένα 10λεπτο περπάτημα στη φύση, μία έξοδος για ταινία στον κινηματογράφο, 5 λεπτά ενασχόληση με τον κήπο ίσως να είναι υπερ- αρκετά. Να είστε υποστηρικτικοί και να προτρέπετε το άτομο με κατάθλιψη να συμμετέχει μαζί σας σε όμορφες δραστηριότητες, όμως στο βαθμό που μπορεί να εμπλακεί και σεβόμενοι τα θέλω του και τις αντοχές του.
3) Καμιά φορά ζώντας κοντά σε άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη, νιώθουμε και εμείς οι ίδιοι ανήμποροι, ανίκανοι, ανεπαρκείς. Πλήττεται το εγώ μας, μιας και νιώθουμε ευθύνη για την κακή διάθεση και ματαίωση για την αντίσταση του ατόμου στην αλλαγή. Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι. Μη θυμώνετε και μην κατηγορείτε τον εαυτό σας αλλά ούτε και το άτομο που πάσχει. Δε φταίτε ούτε εσείς, ούτε όμως κι εκείνο. Δε φταίει κανείς και η κατάσταση δε συντηρείται από πρόθεση κανενός.
4) Χρειάζεται κι εσείς οι ίδιοι να αποφορτίζεστε. Το άτομο με κατάθλιψη συνηθίζεται να μεταδίδει στους γύρω του τη θλιμμένη διάθεση. Να μιλάς σε άλλους. Με τον τρόπο αυτό θα φεύγει η προσωπική ένταση, θα μοιράζεται η ευθύνη και το βάρος και θα νιώθετε καλύτερα. Αν γίνετε κι εσείς επιρρεπείς στο να καταρρεύσετε δε θα βοηθήσετε τελικά κανέναν.
5) Η παρουσία σας και μόνο κοντά στο άτομο με κατάθλιψη μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά. Δε χρειάζονται πάντα υποστηρικτικές κουβέντες και ενθαρρυντικά λόγια. Αρκετές φορές το μήνυμά σας ότι « Είστε εκεί» δίνει ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Αν νιώσει ότι καταλαβαίνετε τη δυσκολία της κατάστασης που περνάει και του μεταδώσετε την ελπίδα σας και τη βεβαιότητά σας ότι αυτό θα περάσει κι ότι θα είστε κοντά του όσο χρόνο και να χρειαστεί, σίγουρα θα έχετε πετύχει τη μεγαλύτερη δυνατή υποστήριξη.
6) Ενθαρρύνετέ τον να επισκεφτεί ειδικό. Στο 80-90% των περιπτώσεων η κατάθλιψη θεραπεύεται μετά από κατάλληλη θεραπεία. Χωρίς κατάλληλη θεραπεία αυξάνεται η πιθανότητα υποτροπής.
7) Να είστε υπομονετικοί. Η κατάθλιψη είναι πολυπαραγοντική νόσος και πολλές φορές η ανάρρωση θα χρειαστεί πολύ χρόνο, πολύ κόπο και πολλή αφοσίωση.
8) Ίσως η πιο σημαντική κίνηση που μπορείτε να κάνετε είναι να ρωτήσετε το ίδιο το άτομο τι είναι αυτό που χρειάζεται και με ποιον τρόπο εσείς μπορείτε να ικανοποιήσετε την ανάγκη του- αν μπορείτε. Αυτό είναι πολύ πιο απλό και πολύ πιο χρήσιμο από το να κάνουμε υποθέσεις.

Η κατάθλιψη, σύμφωνα με την παγκόσμια ιατρική και ψυχιατρική επιστημονική κοινότητα είναι μία ασθένεια η οποία προκαλεί αλλαγές τόσο σε ψυχικές όσο και σε σωματικές λειτουργίες του ατόμου. Η εκδήλωση και η θεραπεία της δεν εξαρτάται από την παρουσία ισχυρής θέλησης στο άτομο ή θετικής σκέψης. Η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας είναι πράξη δύναμης και ώριμης σκέψης.
Εν κατακλείδι, όπως μαρτυρούν άτομα που βίωσαν τα ίδια την εμπειρία της κατάθλιψης «χωρίς συμμάχους δύσκολα κάποιος θα κερδίσει αυτή τη μάχη».

ΚΟΝΙΔΑΚΗ ΕΛΠΙΔΑ - ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

InterNus - ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒ/ΚΗΣ & ΨΥΧ/ΠΕΙΑΣ

Asperger & διαφοροποίηση από τον αυτισμό

Το σύνδρομο Asperger συγκαταλέγεται σε μια υποομάδα διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών που αναφέρονται στο φάσμα του αυτισμού. Πολύ έντονα χαρακτηριστικά της διαταραχής αυτής είναι οι δυσκολίες στην κοινωνική και συναισθηματική επίδραση του ατόμου με άλλα άτομα, δυσκολίες στην επικοινωνία και κάποιες στερεοτυπικές συμπεριφορές. Πρόσφατα το Asperger διαφοροποιήθηκε από τις άλλες διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές και ταξινομήθηκε ως ξεχωριστή διαταραχή με γνώμονα κάποιες ιδιαιτερότητες και ευνοϊκότερες εξελίξεις που εμφανίζει στο γλωσσολογικό και γνωστικό τομέα. Παλιότερα τα παιδιά με τέτοιου είδους διαταραχή παρουσίαζαν σημαντική έκπτωση στη μη λεκτική τους συμπεριφορά, στην κοινωνική και συναισθηματική αλληλεπίδραση με τους άλλους, η οποία ονομάστηκε «αυτιστική ψυχοπάθεια» και αργότερα πήρε την ονομασία σύνδρομο Asperger. Σήμερα, τα διαγνωστικά συστήματα και οι ταξινομήσεις που αναφέρονται στο σύνδρομο Asperger, περιγράφουν άτομα με αυτιστικού τύπου διαταραχές αλλά υψηλής λειτουργικότητας, με δείκτη νοημοσύνης οριακό έως φυσιολογικό με καλές γλωσσικές δεξιότητες. Η διαταραχή Asperger εμφανίζεται ή εντοπίζεται σε σχετικά μεγαλύτερη ηλικία απ' ότι η αυτιστική διαταραχή. Οι ιδιαιτερότητες των παιδιών αυτών γίνονται αντιληπτές στο πλαίσιο του σχολείου, καθότι συνήθως είναι πιο δύσκολο να γίνουν εμφανές από το οικογενειακό περιβάλλον. Η συχνότητα εμφάνισης του συνδρόμου είναι μεγαλύτερη στο αρσενικό φύλο σε σύγκριση με το θηλυκό σε αναλογία 9 προς 1.
Διαφοροποίηση του Asperger από τον αυτισμό
Ο αυτισμός ή αυτιστική διαταραχή ανήκει και αυτό στις διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές και χαρακτηρίζεται από τις ίδιες βασικές δυσκολίες στους τομείς της αμοιβαίας κοινωνικής αλληλεπίδρασης (επικοινωνίας και της στερεοτυπικής συμπεριφοράς) , όπως το Asperger. Ωστόσο, οι δυσκολίες αυτές είναι πιο ήπιες στα άτομα με σύνδρομο Asperger τα οποία έχουν φυσιολογικές ή υψηλές νοητικές δεξιότητες. Η σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο διαταραχών θεωρείται η απουσία καθυστέρησης στην ανάπτυξη του λόγου στα άτομα με σύνδρομο Asperger. Εντούτοις, κάποια παιδιά με τυπική αυτιστική διαταραχή σε μικρή ηλικία, αναπτύσσουν τον λόγο και άλλες δεξιότητες αργότερα και στην εφηβεία παρουσιάζουν χαρακτηριστικά Asperger. Παρότι το σύνδρομο Asperger παρουσιάζει κοινά συμπτώματα με τον αυτισμό, διακρίνεται από αποκλειστικές ιδιοτυπίες κυρίως στο γλωσσικό και τον κοινωνικό τομέα.


Τα χαρακτηριστικά των ατόμων με asperser στον γλωσσικό τομέα:

  • Δεν εμφανίζουν σημαντική καθυστέρηση στον λόγο έως τα 3 πρώτα έτη
  • Χρησιμοποιούν λόγο με ιδιοτυπίες και επαναλήψεις
  • Καταφεύγουν σε συζητήσεις μη παραγωγικές και στείρες (κακός ρυθμός, τόνος και συναίσθημα στον προφορικό λόγο)
  • Έχουν την τάση προς φλυαρία ή γελούν . Αποφεύγουν εντελώς να μιλήσουν
  • Έχουν εμμονή σε ορισμένα θέματα συζήτησης
  • Δείχνουν ενδιαφέρον για να συνάψουν σχέση
  • Εκφράζουν επιθυμία για συζήτηση
  • Αποφεύγουν συναλλαγές με συνομήλικους ή μικρότερα παιδιά
  • Δυσκολεύονται να κάνουν βαθύτερες κοινωνικές σχέσεις
  • Δεν εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους
  • Δεν κατανοούν τα συναισθήματα των άλλων
  • Δεν παρουσιάζουν νοητική καθυστέρηση
  • Εκδηλώνουν δυσκολίες στον γραφοκινητικό τομέα
  • Αδεξιότητα κινήσεων σώματος
  • Παρουσιάζουν διαταραχές ύπνου
  • Εκδηλώνουν αυξημένο άγχος
  • Έχουν περιορισμένα ενδιαφέροντα
  • Δεν προσαρμόζονται εύκολα σε αλλαγές
  • Καλό είναι οι εκπαιδευτικοί να δημιουργήσουν ένα κλίμα αποδοχής και διαφορετικότητας μέσα στην τάξη. Αυτό θα το πετύχουν ενημερώνοντας τα υπόλοιπα παιδιά και καλλιεργώντας το αίσθημα της κατανόησης των ιδιαιτεροτήτων και των δυσκολιών του μαθητή με Άσπεργκερ.
  • Οι δραστηριότητες του παιδιού πρέπει να είναι οργανωμένες και προβλέψιμες, διότι εξαιτίας της φύσης της διαταραχής, οι εκπλήξεις και τα ξαφνικά γεγονότα, μπορεί να προκαλέσουν δυσφορία στα παιδιά με Άσπεργκερ. Γενικότερα ότι είναι εκτός προγράμματος δημιουργεί άγχος και είναι αναγκαίο τα άτομα που έχουν επαφή με το παιδί αυτό, να προετοιμάζουν για οποιαδήποτε αλλαγή στο πρόγραμμα.
  • Τα οπτικά βοηθήματα όπως εικόνες και οπτικοποιημένο πρόγραμμα κατά την διδασκαλία στο σπίτι και στο σχολείο βοηθούν πολύ στην ομαλή προσαρμογή του παιδιού στην τυχόν εναλλαγή των δραστηριοτήτων.
  • Οι κανόνες της τάξης πρέπει να είναι απλοί και κατανοητοί. Θα βοηθούσε πολύ η οπτικοποίηση και τοιχοκόλλησή τους. Κανόνες σχετικά με την κοινωνικής επαφή ώστε ενθαρρύνουν τα παιδιά με Άσπεργκερ να δημιουργούν φιλίες και να συνεργάζονται.
  • Ενθάρρυνση ομαδικών παιχνιδιών και η δική μας διακριτική παρέμβαση όταν το παιδί δυσκολευτεί στα διάφορα παιχνίδια ρόλων και μίμησης(πχ κουκλοθέατρο κτλ) θα βοηθήσουν ιδιαίτερα τα παιδιά να εξασκηθούν στην κοινωνική συνθήκη και να μάθουν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους.
  • Προσπαθούμε να εξελίξουμε τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του παιδιού όπως αστρονομία κ.λπ. ενσωματώνοντάς τα στο σχολικό πρόγραμμα.
  • Κατά την λεκτική επικοινωνία μαζί τους καλό είναι να μην χρησιμοποιούμε αφηρημένο και μεταφορικό λόγο. Τα παιδιά με Asperger ερμηνεύουν ό, τι ακούνε κυριολεκτικά, καθώς δυσκολεύονται να αντιληφθούν το μεταφορικό λόγο, οπότε τους τα μεταφέρουμε όλα κυριολεκτικά.
  • Κυρίως οι εκπαιδευτικοί πρέπει να επιμένουν στην επανάληψη και κατανόηση σε οποιαδήποτε δυσκολία κατά την διάρκεια του μαθήματος, γιατί τα παιδιά με σύνδρομο Άσπεργκερ μπορεί να μιλούν και να διαβάζουν με ευχέρεια, αλλά έχουν προβλήματα κατανόησης.
  • Επειδή τα παιδιά με αυτισμό συχνά ξεχνούν τις υποχρεώσεις τους και τα καθήκοντά τους, καλό θα ήταν ο εκπαιδευτικός να τηρεί ένα τετράδιο επικοινωνίας όπου θα ενημερώνει τους γονείς σχετικά με τις σχολικές εργασίες
  • Τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματα τους αλλά και να κατανοήσουν πλήρως την εκφραστικότητα των άλλων ατόμων, για αυτό το λόγο πρέπει να υπάρχει ενθάρρυνση ώστε το παιδί να ζητά βοήθεια είτε από τους γονείς και τον εκπαιδευτικό, είτε από τους συμμαθητές του σε οτιδήποτε δυσκολευτεί.

Κοινωνικός και συναισθηματικός τομέας

Γνωστικές και κινητικές λειτουργίες

Γενική συμπεριφορά

Τα άτομα με σύνδρομο Asperger έχουν υψηλές ή φυσιολογικές νοητικές δεξιότητες και αντιλαμβάνονται τις σημαντικές κοινωνικές επικοινωνιακές δυσκολίες τους, αλλά δεν ξέρουν πώς να τις αντιμετωπίσουν. Από διάφορες μελέτες έχει παρατηρηθεί πως τα άτομα αυτά παρουσιάζουν ειδικές ικανότητες οι οποίες συνδέονται με τα γνωρίσματα του συνδρόμου όπως άριστη ικανότητα απομνημόνευσης (πχ αριθμομνήμονες), ιδιαίτερη επιδεξιότητα σε κατασκευές και στην χρήση υπολογιστών


ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ
Το Asperger οφείλεται σε γενετικούς παράγοντες. Απόδειξη της θεώρησης του για τη γενετική βάση του συνδρόμου αποτελεί το γεγονός ότι εκτός από τα παιδιά που το εμφανίζουν, παρόμοια αλλά ηπιότερα συμπτώματα έχουν και οι γονείς τους ή άλλοι συγγενείς του κοντινού οικογενειακού περιβάλλοντος πχ μικρές δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση. Παρόλα αυτά όμως, δεν έχει ακόμη βρεθεί κάποιο συγκεκριμένο γονίδιο που να ευθύνεται για την εκδήλωση του. Ακόμα, υπεύθυνοι για την εκδήλωση του συνδρόμου θεωρούνται και οι νευροφυσιολογικοί και νευροανατομικοί παράγοντες, αφού σύμφωνα με κάποιες έρευνες παιδία που εξετάστηκαν, παρουσίαζαν ανωμαλίες στο ηλεκτροεγκεφαλογράφημα ή κάποια ελαφρά ή μέτρια εγκεφαλική ατροφία. Συνεπώς είναι αναγκαίο να διενεργηθούν πολλές ακόμη έρευνες, βασιζόμενες σε κλινικές μελέτες σχετικά με την αιτιολογία που προκαλεί το σύνδρομο Asperger, αφού οι ήδη υπάρχουσες εργασίες δεν μπορούν να μας οδηγήσουν με βεβαιότητα σε ένα σαφές συμπέρασμα. Τις περισσότερες φορές δεν μπορεί να υπάρξει ξεκάθαρη διάγνωση πριν από την ηλικία των 3 πρώτων χρόνων ζωής, γιατί δεν έχει πραγματοποιηθεί η απαραίτητη αναπτυξιακή εξέλιξη. Παρόλα αυτά όμως η κακή βλεμματική επαφή και η έλλειψη καλού προσανατολισμού και ανταπόκρισης κατά την εκφώνηση του ονόματος μπορούν να προδώσουν μια πιθανή εμφάνιση διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών ακόμη και στην βρεφική ηλικία.
Η εκτίμηση μπορεί να πραγματοποιηθεί κυρίως στα παρακάτω κέντρα:
α. Διαγνωστικά Κέντρα Φυσικών ή Ν.Π.Ι.Δ. , ιδιώτες επαγγελματίες και τα Κέντρα Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης του Υπουργείου Παιδείας(ΚΔΑΥ)
β. Κέντρα Ψυχικής Υγείας γ. Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα
δ. Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία: Εξειδικευμένα Ιατρεία.


Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς;

Βασιλική Ζησίμου - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

InterNus - Κέντρο Συμβ/κής & Ψυχ/πεία

Έφηβος - Κοινωνικοποίηση – Διαδίκτυο

Οι ομάδες συνομηλίκων είναι πρωτογενείς ομάδες κοινωνικοποίησης ,όπου φορείς κοινωνικοποίησης είναι τα ίδια τα παιδιά ή οι έφηβοι ο ένας για τον άλλο. Χαρακτηριστικό τους είναι ότι οι σχέσεις που τις διέπουν δεν ρυθμίζονται από καμία θεσμοποιημένη εξουσία ,όπως συμβαίνει στην οικογένεια ,αλλά είναι σχέσεις που εγείρονται κατά την αλληλενέργεια. Ακόμη ,οποιαδήποτε εξουσία εμφανίζεται σε αυτές δεν επιβάλλεται απέξω ,αλλά εγείρεται κατά κύριο λόγο με βάση ικανότητες και δεξιότητες που εκδηλώνονται στη ζωή της ομάδα.
Η κοινωνικοποίηση στις ομάδες των συνομηλίκων εκπροσωπεί μια σταδιακή αποδέσμευση από τους γονείς, μια προοδευτική μείωση της καθοδήγησης και της εξουσίας από τους μεγάλους. Ο βαθμός όμως μιας τέτοιας αποδέσμευσης είναι συνάρτηση της ηλικίας. Στις μικρές ηλικίες οι ομάδες αυτές είναι κυρίως ομάδες παιχνιδιού στη γειτονιά και οι σχέσεις και οι αλληλενέργειες εκεί στηρίζονται σε ότι έχει μαθευτεί στην οικογένεια. Τα παιδιά μεταδίδουν το ένα στο άλλο τη γνώση ,τις αξίες ,τους κανόνες που επικρατούν στην οικογένεια και με αυτόν τον τρόπο ενισχύουν το ένα στο άλλο ότι έχει μάθει καθένας σε αυτή. Αν λάβουμε μάλιστα υπόψη ότι οι γειτονιές στις σύγχρονες κοινωνίες τείνουν να αποτελούνται από οικογένειες με παρόμοια κοινωνικά χαρακτηριστικά ,μπορούμε να καταλάβουμε ότι σε αυτές τις ομάδες συνομηλίκων αναπαράγονται και ενισχύονται χαρακτηριστικά της οικογενειακής κοινωνικοποίησης. Όσο όμως προχωρεί η ηλικία και ,ιδιαίτερα ,όταν έλθει η εφηβεία ,οι ομάδες των συνομηλίκων αυξάνουν σημαντικά την αυτονομία τους από την οικογένεια ,επεξεργάζονται σε σημαντικό βαθμό με δικό τους τρόπο τις αξίες της κουλτούρας και δημιουργούν την λεγόμενη «κοινωνία των εφήβων», με χαρακτηριστικά κουλτούρας που μπορεί από πολλές απόψεις να διαφοροποιείται ή και να έρχεται σε αντίθεση με την κουλτούρα των μεγάλων. Καθώς μάλιστα η δύναμη της καθοδήγησης από την οικογένεια μειώνεται και οι έφηβοι έχουν εμπειρίες εντελώς νέων καταστάσεων ,οι εφηβικές ομάδες αναδεικνύονται σε πολύ δυνατές ομάδες κοινωνικοποίησης.
Η κοινωνικοποιητική δύναμη των ομάδων των συνομηλίκων είναι συνάρτηση του είδους της κοινωνίας και της φύσης της οικογένειας σε κάθε κοινωνία. Στις πιο απλές και αγροτικές κοινωνίες δεν υπήρχε σημαντική διαφοροποίηση μεταξύ των ομάδων κοινωνικοποίησης και έτσι οι ομάδες συνομηλίκων δεν είχαν τη βαρύτητα που έχουν σήμερα. Η αστική οικογένεια είναι γενικά μικρή ,«πυρηνική» ,και οι κοινωνικές περιοχές στις οποίες συμμετέχει σχετικά περιορισμένες. Αυτό αφήνει σχετικά μεγάλα περιθώρια για την ομάδα των συνομηλίκων να εισάγει το παιδί και πολύ περισσότερο ,τον έφηβο σε περιοχές που δεν είναι σε θέση να καλύψει ,τουλάχιστον σε ικανοποιητικό βαθμό ,η οικογένεια. Ως τέτοιου είδους περιοχές μπορούμε να αναφέρουμε τις γρήγορες κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές που συμβαίνουν στις σύγχρονες κοινωνίες και τις συνακόλουθες αλλαγές σε αντιλήψεις ,αξίες και σχέσεις ,καθώς και τη συνεχή δημιουργία νέων θέσεων και ρόλων στην οικονομική και κοινωνική δομή για τις οποίες εξαρτάται κατά πόσο οι γονείς είναι ενήμεροι. Έτσι ,οι ομάδες συνομηλίκων μπορούν να παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην ενημέρωση και τον προσανατολισμό προς νέες εκφάνσεις και νέες κατευθύνσεις της κοινωνικής ζωής.
Η εφηβεία χαρακτηρίζετε ως μια περίοδος αλλαγών η οποία σηματοδοτεί τη μετάβαση από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση. Οι εμφανείς σωματικές αλλαγές συνοδεύονται από την αναζήτηση της ταυτότητας και την ένταξη στο κοινωνικό σύνολο και τη κοινωνική πραγματικότητα. Το άγχος, η ανάγκη για κατανόηση, η δυσκολία διαμόρφωσης της ταυτότητας και η περιπλοκότητα της δημιουργίας σχέσεων δεν είναι κάτι εύκολο για τα παιδιά που περνούν την εφηβεία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα στις ομάδες των εφήβων που παρατηρείται συχνά, είναι η εναντιωματική συμπεριφορά προς τους γονείς, η αποστασιοποίηση από το οικογενειακό περιβάλλον και η προσήλωση στην ομάδα συνομηλίκων, η αμφιθυμία, η ευερεθιστικότητα, τα αισθήματα θλίψης, άγχους, μοναξιάς, πλήξης, ντροπής, η ταλάντευση μεταξύ υπέρμετρα υψηλής και χαμηλής αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης, ο πειραματισμός.
Οι παρέες που σχηματίζουν οι έφηβοι, συνήθως δημιουργούν τη δική τους «κλειστή» ομάδα που έχει κάποια κοινά πιστεύω, κοινούς κώδικες επικοινωνίας, κοινό τρόπο ντυσίματος, έχουν κοινά ενδιαφέροντα και μουσικά ακούσματα, τα οποία τους ενώνουν μεταξύ τους και τους διαχωρίζουν από τους άλλους. Χαρακτηρίζονται από πολύ έντονους συναισθηματικούς δεσμούς, και διέπονται από αυστηρά άτυπα ή και τυπικά καταστατικά συμπεριφοράς. Έχουν μια κοινή ταυτότητα για να νιώθουν πιο δυνατοί στο να αφήσουν πίσω την παιδική ηλικία, να συμβιβαστούν με την με την ανεξαρτητοποίηση από τους των γονείς τους και να δοκιμάσουν τα όριά τους. Υιοθετούν κοινό λεξιλόγιο και συμπεριφορά, μπορεί να φτάσουν μέχρι και στη διάπραξη αξιόποινων πράξεων ή σε πράξεις που σε άλλη φάση της ζωής τους θα θεωρούνταν ψυχοπαθολογικές. Οι διαπροσωπικές σχέσεις με άλλους συνομήλικους για τον έφηβο ταυτίζονται με την θέση του ενήλικα που θα παίξει τον ρόλο του 'τρίτου γονέα' που θα ακούσει τον έφηβο χωρίς την συναισθηματική εμπλοκή και την αγωνία του γονιού , αποτελούν ανάγκη και είναι πολύ χρήσιμες σε ορισμένες περιπτώσεις. Ιδιαίτερα δε, όταν έχει αρχίσει να φαίνεται πως ο έφηβος δεν καταφέρνει να ενσωματώσει με ευκολία τις αλλαγές: 'Κρύβει' την σεξουαλικότητά του πίσω από παραπανίσια κιλά, εμφανίζει διάφορα ψυχοσωματικά συμπτώματα, αποσύρεται ψυχικά από τις σχέσεις του με τους άλλους.
Η συντήρηση και η ανάπτυξη των φιλικών τους σχέσεων, ολοκληρώνεται και επιτυγχάνεται από την επικοινωνία τους μέσω διαδικτύου. Το διαδίκτυο, με τις απεριόριστες πιθανότητες, προσφέρει στους έφηβους μια αδιέξοδο να καλύψουν τις όποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητα τους (σχέσεις με γονείς, ερωτικές σχέσεις, προβλήματα με το σχολείο). Έρευνες ανά τον κόσμο έχουν υποδείξει ότι η προσκόλληση με το διαδίκτυο, με στόχο την ανάπτυξη φιλικών σχέσεων αποτελεί μια υπάρχουσα πραγματικότητα, η οποία εντοπίζεται κυρίως στον εφηβικό πληθυσμό. Το διαδίκτυο τους προσφέρει μια διαφυγή από την πιεστική και αγχώδη καθημερινότητα και μια ευκαιρία να κοινωνικοποιηθούν χωρίς να κινδυνεύουν από την απόρριψη, καθώς τους δίνεται η δυνατότητα να παρουσιάσουν ότι εικόνα του εαυτού τους επιθυμούν.
Οι κύριες ενασχολήσεις φαίνεται να είναι τα διαδικτυακά παιχνίδια, δίνουν τη δυνατότητα στους εφήβους να διαμορφώνουν το χαρακτήρα τους όπως επιθυμούν και να ζουν σε μια ειδυλλιακή πραγματικότητα όπου είναι ήρωες και εκτελούν ηρωικές αποστολές(αυτό μπορεί να παρατηρηθεί και σε πιο μικρές ηλικίες).
Επίσης, κοινωνικοποιούνται με το να συμμετέχουν σε ομαδικές αποστολές και έτσι αποκτούν διαδικτυακούς «φίλους» με κοινά ενδιαφέροντα
οι ιστότοποι ανταλλαγής απόψεων (blogs, forums):βρίσκουν ένα τρόπο να μοιραστούν τις ανησυχίες τους και τους προβληματισμούς τους χωρίς φόβο κριτικής και υποτίμησης
οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης (facebook, MySpace, twitter, messenger,) δίνουν τη δυνατότητα δικτυακής επικοινωνίας με φίλους, γνωστούς αλλά και τη δυνατότητα νέων γνωριμιών επίσης, μέσα σε αυτούς τους ιστότοπους οι έφηβοι προβάλλουν προσωπικά στοιχεία όπως νέα και φωτογραφίες
Τελικά, τι είναι αυτό που πρέπει να θυμάται κάθε γονέας σχετικά με τα διαδικτυακά παιχνίδια;
Tα διαδικτυακά παιχνίδια δεν είναι εγγενώς αρνητικά. O αντίκτυπος που θα έχουν στο παιδί, τον έφηβο, ακόμα και τον ενήλικα, εξαρτάται:
-από τη συνετή και υπεύθυνη χρήση,
-την ενημέρωση των οικείων του ανήλικου για αυτά και τη δυνατότητα διακριτικής παρακολούθησης που χρειάζεται.
H θέσπιση κανόνων και ορίων ορθής χρήσης και φυσικά, η σχέση αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ γονιού- παιδιού ή δάσκαλου- παιδιού είναι πολύ σημαντική. Είναι αρκετά δύσκολο να προτείνουμε πόσο ακριβώς μπορεί να έχει τη δυνατότητα να παίζει ή να ασχολείται. Τα όρια που θα εφαρμοστούν εξαρτώνται σε ένα βαθμό από τη σχέση, την επικοινωνία και την επαφή που υπάρχει μεταξύ γονιού- παιδιού .Η λύση δεν είναι η απαγόρευση της χρήσης ενός τόσο σημαντικού εργαλείου όπως το διαδίκτυο, που για τον έφηβο είναι σημαντικό στοιχείο της καθημερινότητάς του, (μέσα από αυτό χτίζει την επικοινωνία του με τους συνομηλίκους του), αλλά η εκμάθηση της σωστής χρήσης. Αν παρατηρείτε υπερβολική την ενασχόληση του παιδιού με το διαδίκτυο, ώστε να του αποσπά προσωπικό χρόνο και αν ο τρόπος επικοινωνίας και συμπεριφοράς του με τους συνομηλίκους του, δημιουργεί έντονο προβληματισμό, θεωρείται απαραίτητη η συμβουλή κάποιου ειδικού.

InterNus - ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ